ตรงกับวันคล้ายวันสวรรคตของสมเด็จพระศรีพัชรินทรา บรมราชินีนาถองค์พระผู้พระราชทานกำเนิดโรงเรียนราชินี ซึ่งทางโรงเรียนกำหนดจัดพิธีกรรมทางศาสนา เพื่อถวายเป็นพระราชกุศลแด่พระองค์ท่านในวันนี้เป็นประจำทุกปี พร้อมกันนี้เพื่อให้ครูและนักเรียนได้แสดงความกตเวทิตาจิต ในพระมหากรุณาธิคุณของพระองค์พร้อมกัน ทางโรงเรียนจึงกำหนดให้มีพิธีถวายพระราชกุศลครั้งใหญ่อีกครั้งหนึ่งใน วันอังคารสัปดาห์ที่สองของเดือนมกราคมของทุกป

     สมเด็จพระศรีพัชรินทรา บรมราชินีนาถ พระนามเดิม พระองค์เจ้าเสาวภาผ่องศรี ทรงเป็นพระธิดาในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระปิยมาวดีศรีพัชรินทรมาตา(เจ้าจอมมารดาเปี่ยม) ประสูติที่ในพระบรมมหาราชวัง กรุงเทพฯ เมื่อวันศุกร์แรม ๗ ค่ำ เดือนอ้าย ปีกุน ตรงกับวันที่ ๑ มกราคม พุทธศักราช ๒๔๐๖ สมเด็จพระศรีพัชรินทรา บรมราชินีนาถ ทรงมีพระเชษฐา พระเชษฐภคินี และพระอนุชา ดังนี้

๑. พระองค์เจ้าชายอุณากรรณอนันตนรไชย
๒. พระองค์เจ้าชายเทวัญอุไทยวงศ์ (สมเด็จเจ้าฟ้า กรมพระยาเทวะวงศ์วโรปการ)
๓. พระองค์เจ้าหญิงสุนันทากุมารีรัตน์ (สมเด็จพระนางเจ้าสุนันทากุมารีรัตน์ พระบรมราชเทวี)
๔. พระองค์เจ้าหญิงสว่างวัฒนา (สมเด็จพระศรีสวรินทิรา บรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า)
๕. พระองค์เจ้าหญิงเสาวภาผ่องศรี (สมเด็จพระศรีพัชรินทรา บรมราชินีนาถ พระพันปีหลวง)
๖. พระองค์เจ้าชายสวัสดิโสภณ (สมเด็จเจ้าฟ้า กรมพระสวัสดิวัตนวิศิษฏ์)

     สมเด็จพระศรีพัชรินทรา บรมราชินีนาถ โปรดงานฝีมืออันเป็นศิลปะประณีต เช่น งานเย็บปักถักร้อย การจัดและร้องกรองดอกไม้ งานปรุงเครื่องร่ำน้ำหอม งานแกะสลักผลไม้ งานปักสะดึง ตลอดจนการแต่งกายของสตรีไทย เป็นต้น โดยทรงรวบรวมผู้มีฝีมือมาไว้ในพระตำหนักและให้ฝึกสอนต่อกันไป นอกจากนี้ยังโปรดดนตรี ปลูกผัก ปลูกต้นไม้ เพาะไก่ ตลอดจนการทำนา ซึ่งทรงทำนาด้วยพระองค์เองที่นาหลวงทุ่งพญาไท

     สมเด็จพระศรีพัชรินทรา บรมราชินีนาถ ทรงมีพระราชศรัทธาในพระบวรพุทธศาสนามั่นคง ทรงทำนุบำรุงและบำเพ็ญพระราชกุศลอยู่เสมอมิได้ขาด ทรงสร้างเจดียวัตถุ มีพระพุทธรูป คัมภีร์พระธรรม คือ พระไตรปิฎกสยามรัฐรัชกาลที่ ๕ เป็นต้น ทรงอุปสมบทพระภิกษุสามเณร ทรงอุปการะให้ได้เล่าเรียนพระพุทธศาสนธรรม บริจาคพระราชทรัพย์ปฏิสังขรณ์พระอารามต่างๆทั้งในและนอกประเทศ ถวายข้าวสาร กัปปิยภัณฑ์นิตยภัต ค่าน้ำประปา ค่ากระแสไฟฟ้า ตลอดจนค่ารักษาความสะอาดแก่พระอารามบางแห่ง

    สมเด็จพระศรีพัชรินทรา บรมราชินีนาถ ได้ทรงสร้างถาวรวัตถุเพื่อสาธารณกุศลไว้ คือ วิหารสมเด็จในวัดเบญจมบพิตร สะพานเสาวนีข้ามทางรถไฟสายเหนือเชื่อมถนนศรีอยุธยาให้ต่อกัน นางพระธรณีให้อุทกทาน พระราชทานเงินสร้างโรงพยาบาลปัญจมาธิราชอุทิศที่พระนครศรีอยุธยา และบ่อน้ำสาธารณะที่หัวหิน ถาวรวัตถุเหล่านี้ยังเป็นพระบรมราชินยานุสรณ์อยู่จนถึงทุกวันนี้

     อนึ่ง ทรงตระหนักพระราชหฤทัยว่า ความเจริญของบ้านเมืองย่อมอาศัยการศึกษาเป็นสำคัญ ทรงเป็นพระองค์แรกที่ทอดพระเนตรเห็นความสำคัญของการศึกษาของหญิงไทย ทรงมีพระปรีชาญาณและพระวิริยะอุตสาหะอันแรงกล้าที่จะให้หญิงไทยได้มีโอกาสศึกษาเล่าเรียนทัดเทียมบุรุษ จึงได้ทรงบริจาคพระราชทรัพย์ส่วนพระองค์ตั้งโรงเรียนสตรี โดยเปิดขึ้นที่แรก ณ ตึกมุมถนนอัษฎางค์ เมื่อวันที่ ๑ เมษายน พุทธศักราช ๒๔๔๗ คือโรงเรียนราชินี ต่อมาพุทธศักราช ๒๔๔๙ ย้ายมาอยู่ที่สุนันทาลัย วิชาใดที่ยังไม่มีครูในเมืองไทยก็ทรงจ้างครูต่างประเทศมาสอน ต่อมาก็ทรงจัดส่งครูสตรีไปศึกษาต่อที่ประเทศญี่ปุ่น เพื่อกลับมาเข้าสอนวิชาต่างๆ ที่เพิ่มขึ้นในโรงเรียน   ต่อมาโรงเรียนสตรีได้ขยายสู่ต่างจังหวัดและเพิ่มขึ้นในกรุงเทพฯ โดยโรงเรียนที่อยู่ในพระราชอุปการะและพระบรมราชินูปถัมภ์ ในกรุงเทพฯ มีโรงเรียนเสาวภา โรงเรียนผดุงครรภ์ ในต่างจังหวัดมีโรงเรียนวิเชียรมาตุ โรงเรียนสภาราชินี จังหวัดตรัง โรงเรียนจอมสุรางค์อุปถัมภ์ จังหวัดพระนครศรีอยุธยา และโรงเรียนราชินีบูรณะ จังหวัดนครปฐม ทั้งได้จ่ายพระราชทรัพย์พระราชทานให้เป็นค่าเล่าเรียนแก่เด็กชายหญิงอีกมาก

     สมเด็จพระศรีพัชรินทรา บรมราชินีนาถ เดิมทรงมีพระพลานามัยดีมาก ภายหลังมีพระโรคาพาธประจำพระองค์ คือ พระวักกะอักเสบเรื้อรัง เป็นเหตุให้ประชวรเนืองๆ ในปีพุทธศักราช ๒๔๖๒ ได้ประชวรไข้ติดๆ กันหลายครั้ง เสด็จสวรรคตที่พระตำหนักพญาไทในเวลา ๘ นาฬิกา วันที่ ๒๐ ตุลาคม พุทธศักราช ๒๔๖๒ สิริรวมพระชนม์พรรษาได้ ๕๗ พรรษา

 
 
 
เพลง "เทิดพระเกียรติสมเด็จพระศรีพัชรินทรา บรมราชินีนาถ "
 
คำร้อง ท่านผู้หญิงดุษฎี มาลากุล ณ อยุธยา
ทำนอง หม่อมเจ้าจักรพันธุ์เพ็ญศิริ จักรพันธุ์

 
     สมเด็จพระศรีพัชรินทร์ปิ่นเกศา พระบรมราชินีพันปีหลวง
ทรงพระการุณย์ในไทยทั้งปวง จึงทรงห่วงให้การศึกษาแก่นารี
โรงเรียนราชินีเป็นที่หนึ่ง ที่รับซึ่งพระเมตตาสง่าศรี
พระราชทานกำเนิดนามทั้งความดี สำนักนี้จึงมั่นกตัญญู
รู้รักชาติศาสนามหากษัตริย์ รู้ปฏิบัติกรณีที่มีอยู่
นักเรียนเก่าใหม่ใคร่ประนอมพร้อมทั้งครู มุ่งเชิดชูเชิดพระยศปรากฏไกล
หมั่นกอบการงานกุศลมงคลเพิ่ม สร้างส่งเสริมสามัคคีดีไว้ได้
รู้เมตตาอารีมีน้ำใจ เทิดเกียรติใหญ่ชั่วดินฟ้าราชินี
 
 

 
 
 
 

บรรณานุกรม

เวนิสา เสนีวงศ์ฯ. เสาวภาผ่องศรีฯ สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ บรมราชชนนี พันปีหลวง พระอัครมเหสีคู่บังลังก์ ร.๕. กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์บางกอกบุ๊ค.
ราชินี,โรงเรียน. หนังสือที่ระลึกพระราชทานเพลิงศพ พระองค์เจ้าสุทธสิริโสภา. กรุงเทพฯ : โรงเรียนราชินี.

 
 

โรงเรียนราชินี ๔๔๔ ถนนมหาราช แขวงพระบรมมหาราชวัง เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร ๑๐๒๐๐
โทรศัพท์ ๐-๒๒๒๑-๑๕๐๑ อัตโนมัติ ๘ เลขหมายโทรสาร ๐-๒๒๒๒-๖๘๘๓